Piše: Mark Losoncz

Ovaj tekst je nastao pod uticajem jednog iskustva. Naime, 31. oktobra dobio sam poziv na jedan lokalni zbor, prvi nakon izbora, čiji sam ranije bio redovni učesnik. Na tom zboru moderator je u prvih pet minuta rekao da je sada dozvoljeno aplaudirati; to se može shvatiti u bahtjinovskom smislu, kao naknadni efekat karnevalizacije koja suspenduje uobičajeni red. Međutim, u nastavku su usledila disciplinovana, efikasna, kompleksna većanja i konsultacije koje su ukrštale pluralna mišljenja. Osim toga, zbor se nije jednostavno osvrtao na prošlost niti je samo ocenjivao izborne rezultate, već je pre svega gledao unapred, ka budućnosti. Već ove koordinate same po sebi čine upitnim određene refleksne predrasude uperene protiv ovakvih skupova. U dobro poznate optužbe spadaju prazna bezobličnost, „tiranija nestrukturiranosti” (Jo Freeman), besmislenost nedostatka lidera (leaderless = pointless), da i ne govorimo o pojedinim uvidima u imanentnu ograničenost malograđanske/srednjoklasne baze. Međutim, ovaj članak želi upravo da analizira prestanak tapšanja i strukturalno-procesni značaj tog momenta, pitanje da li se i šta može – ili treba – sačuvati od discipline zbora, odnosno plenuma. I uopšte: može li se i da li se mora „spasiti” ovaj model?

Kao što je poznato, savremena politička teorija, od  J. Habermasa do C. Pateman, često naglašava da dominantni oblik postojeće predstavničke vladavine (koju zbog veoma kontingentnih razloga koji potiču iz Amerike obično nazivamo „liberalnom demokratijom”, iako su američki očevi osnivači zapravo svesno projektovali sistem tako da bude što manje demokratski, odnosno zasnovan na vladavini naroda i siromašnih) treba dopuniti neposredno demokratskim, plebiscitarnim, deliberativnim i sličnim oblicima. Antikapitalistička levica ima suštinske primedbe na ovo, budući da se time zadržava suštinska odvojenost politike i ekonomije karakteristična za kapitalistička društva, odnosno „demokratija se zaustavlja na kapijama fabrika”, a s druge strane, demokratski mehanizmi koji služe samo kao puki dodaci u „liberalno demokratskim” okvirima mogu u trenu biti kooptirani.

Ključno je što se u proteklom periodu organizacioni problem postavio u zaoštrenom obliku. Bilo je i onih na levici kojima je Srbija u poslednje dve godine poslužila samo kao izgovor da ponovo izjave kako je umesto sadašnjih formi pokretu potrebna forma oblikovana spolja, u ime disciplinovane partije. Neki od njih su skloni da sadašnje oblike organizovanja u Srbiji – plenume i zborove – (i naročito patos u vezi sa njima) pripišu i impotenciji levice sklone „anarhičnosti”, koja postoji još od 1968. godine, koja je dakle još od Nove levice (New Left) bila neka vrsta opšteprihvaćene sklonost, a koja se toliko puta već ispoljila, posebno u onim pokretima poput Occupy-ja koji su – kako kažu: – u ime plenumske romantike fetišizovali demokratizam pokreta koji zapravo uvek nosi u sebi opasnost oslabljivanja i ispražnjavanja (ova kritika deluje utoliko ubedljivije ukoliko je praćena inače potpuno opravdanom kritikom reformističkih partija – od Syrize do Podemosa).

Iz ove perspektive, uspeh studentskog pokreta i zborova u Srbiji jeste, paradoksalno, ispunjenje njegovog izvornog neuspeha – a ulazak u parlament poslednji ekser u njegovom kovčegu. Prema ovom narativu, koji ubedljivim čini i to što deli intuitivni cinizam Zeitgeista, krajnji ishod biće povratak tehnokratiji liberalno-pravnog i profesionalno-menadžerskog jezika. I na primer, Nikica Kolar u svom članku Plenumska demokracija: lažna prijetnja predstavničkoj demokraciji s pravom nas upozorava da srednjoklasni plenum sam po sebi, bez diferencijacije klasa, možda čak ni najminimalnije ne uspeva da prevaziđe totalitet kapitalističkog društva. Već ranije su se formulisale i mnoge druge, izuzetno važne kritike – koje su u prilično napetoj atmosferi aktuelnije nego ikada – poput one Rade Pantića. Ona pored forme skreće pažnju i na jedno teško sadržajno pitanje: naime, da antikorupcijski jezik diskursa „zarobljene države” može služiti upravo legitimaciji strukturalnih uzroka povezanih sa zavisnim položajem Srbije, odnosno onoj istoj liberalnoj tehnokratiji u kojoj se pokret može istopiti. U ovom kontekstu vredelo bi podsetiti na sadašnji položaj Mađarske. U Mađarskoj čak i građani sa u osnovi liberalnim opredeljenjem primećuju da Tisza-vlada već mesecima, iz više razloga, dobija kontinuirane kritike i upozorenja – počevši od organizacije Amnesty International Mađarska, preko Mađarskog helsinškog odbora i TASZ-a, pa sve do kontinuirane kontrole i preostalih rezervi Odbora Evropskog parlamenta za građanske slobode, pravosuđe i unutrašnje poslove (LIBE). Za nas su zanimljiviji složeni uzroci toga. Naime, nova mađarska vlada – između ostalog – svojim često izrazito spornim, ne uvek sasvim legalnim i i te kako selektivnim, jednostranim političkim obračunima odvraća pažnju od ozbiljnih problema i sopstvenih mera, posebno od mera štednje i rezanja budžeta. I u Srbiji možemo računati na slične tenzije. Ali, što se tiče dosadašnjih organizovanja odozdo (plenum i zborova), da li pored brojnih – nesumnjivo postojećih – opasnosti postoje i neke druge mogućnosti? Da bismo mogli da razmišljamo o tome, od pomoći nam mogu biti teorijske analize i praktična iskustva o dualnoj vlasti koja traju već 150 godina.

...

Ceo tekst možete pročitati na portalu Novi plamen